Kritisch zijn

‘We leiden je op tot een kritische professional.’ Ik kom het op steeds meer plekken tegen: kritisch als gewaardeerde eigenschap. Op school word ik blijkbaar omringt door kritische sociale zorgverleners, economen en journalisten. Man oh man, wat zijn wij kritisch. En ga dit onderzoek ook vooral in met je kritische houding. Alsof we het allemaal maar spelen.  Zijn we eigenlijk wel zo kritisch?

Tegenstellingen

Het was voor mij sowieso nieuw dat kritisch zijn iets goeds kan zijn. Of in elk geval, dat besef kwam bij mij pas afgelopen jaar. Dat kritisch je vooruit kan helpen. Evenals het besef dat wat kritisch voor de een is, dat voor de ander totaal niet hoeft te zijn, dat was ook nieuw.
In elk geval, kritisch is iets wat tegenwoordig elke hbo’er (to be) moet zijn. En dat is best grappig, in een maatschappij waarin voor jezelf kiezen de norm schijnt te zijn, want kritisch naar jezelf kijken, daar zijn we niet zo goed in. Nee, we zijn vooral erg kritisch naar de dingen die we niet begrijpen. *

Wat ik bedoel is dit: reflectie is in elke opleiding in meer of mindere mate aanwezig en moet je bewust maken van je doen en laten en verbeterpunten. Maar we focussen vooral om dat wat we geleerd hebben en onze leerpunten. Alles wat in orde lijkt, laten we maar voor wat het is: matig, voldoende. Ik heb niemand de vraag horen stellen: ‘waarom gaat dit eigenlijk wel goed?’ want we zijn veel te druk bezig met het altijd meer, beter en best. Kortom, het doel van kritisch zijn lijkt vaak een beetje vergeten.

Praktisch kritisch?

Eerlijk is eerlijk, ik ken genoeg hbo’ers die wel een kritische houding hebben, kritische vragen stellen naar hun omgeving én naar henzelf. Maar dat zijn diegene die vaker schijnen te weten waarom ze kritisch zijn. Of in elk geval, wat ze er mee kunnen doen.
Volgens mij wordt daar de plank voor ons mis geslagen. We moeten kritisch zijn, maar het waarom wordt weg gelaten. Er wordt van ons vooral verwacht dat we “gewoon” vragen stellen, niet alles maar voor lief aannemen. Maar dat dan wel als beroepshouding aan te nemen en pas kritisch te zijn… als het de docent uit komt. Want anders kan die zijn les niet geven en dan leren we niets. Want straks weten onze docenten het antwoord niet, stel je eens voor.

Weet je wat het probleem is met kritisch zijn? Als je het niet bent, lever je geen kwaliteit. Maar als je er in door schiet, lever je geen product. Hoe ben je dan precies genoeg kritisch in de praktijk? Dat leer je niet op school.
Echt praktisch kritisch zijn, dat moet je leren door ervaring.  Daarvoor heb je vergelijkingsmateriaal nodig, van eerste- en tweedegraads bronnen. Daarvoor moet je vragen durven stellen en lekker gaan proberen. Maar daarvoor moet je ook jezelf zijn en weten wie je bent. En laat je daar nu achter komen rond je studententijd.

* Wie kritisch is naar iets wat hij niet begrijpt, stelt vragen, krijgt nieuwe antwoorden en zal niet zomaar genoegen nemen met het eerste en beste antwoord wat voorbij komt.